25 Tem 2017

Lehçe Dersleri 5. Bazı Fiiller ve Çekimleri.

Merhaba,

Bir süredir işlerimin yoğunluğu nedeniyle Polonyam’da sizlere yazamıyorum.

Daha önce yazılarıma denk gelenleriniz olduysa belki farketmiştir, elimden geldiğince bildiğim şeyler hakkında kendimce yazıyor, yeni gelenlere yine kendimce bir şeyler öğretmeye çalışıyorum. Dediğim gibi, daha önceki yazılarımı okuyanlar olduysa, benim Polonya’yı ne kadar çok sevdiğimi, onun insanını, kültürünü, yaşayışını ne derece beğendiğimi de görmüştür.

Kültür ve yaşayış deyince (evet deyince) bana göre bunların temelini oluşturan şey o ülkenin ve milletin dili oluyor. Dili çözerseniz ancak o milletin nerden gelip nereye gittiğini anlayabiliyorsunuz. Yoksa bildiği yolu bilmeden gidenler kervanına katılıyorsunuz.

Her ne kadar işlerimin yoğunluğu diye başladıysam da yazıya, yabancı dillere olan merakımdan dolayı yine bildiğim 3-5 Lehçe bilgisini hatırlamaya çalıştım. Üstelik, aynı Slav dil ailesinden geldiği için Rusça’yla olan benzerliğini gördükçe biraz daha üzerine düşmeye devam ettim. Rusçayı Lehçe’yle, Lehçe’yi Rusça’yla tamamladım kendimce. Ama endişelenmeyin, ortaya karışık bir şey olmadı. “Ne diyo ya bu?” dedirtmeyeceğim sizlere.  Bugün de aklıma geldi, değerli Polonyam takipçilerine şu Lehçe ile igili bir şeyler anlatayım dedim. Sıkılacağınızı düşünmüyorum, neticede yarın öbür gün “bana bir ekmek verir misin piotr usta, ya da senin pierogiler de nefis olmuş be katarzyna abla” diyeceksiniz. Fiiller her zaman çok önemlidir. Türkçe’de çoğu zaman fiil kullanmadan cümle kurabiliyorken, fiilleri atlayabiliyorken “Ahmet abi, bana bir ekmek. Mehmet usta 2 çay” derken, Lehçe’de bu pek mümkün olmayabiliyor. Evet çay ?? Ne yani ? diyebiliyorlar.

Benden daha fazla Polonya ve Lehçe tecrübesi olan arkadaşlar, lütfen yorumlarınızla yaptığım eksiklikleri bildirin. Bildirin ki, biz de doğrusunu yazıp, bu yolculuğa yeni çıkmış arkadaşlara yardımcı olalım.

 

Lehçe’de Bazı Önemli Fiiller ve Bunların Kişilere Göre Çekimleri

Polonya’da bulunanlar bilir, her şeyde cinsiyet vardır. Otobüsün de cinsiyeti vardır, diş fırçasının da. Fiiller de yine bu cinsiyetlere göre çekilir. Kadın söylerse farklı olur, erkek söylerse farklı. Çoğul oldu mu başka, nötr (ne erkek ne kadın) oldu mu başka. Anlatsam roman olur, o cinsten. Şimdi bu tüm Slav dillerinin özelliğidir. Germen, Anglosakson dillerde de vardır fakat, Slav dilleri kadar kafayı bununla bozmuşluk yoktur. “Ben Lehçe öğrenmek istiyorum arkadaş!” diyenler, bunları muhakkak öğrenecek. Yoksa, kurw*’dan ileri gidilemez.

Nedir bakalım bu cinsiyetler, fiiller, çekimler bir görelim diyenleri böyle alalım.

*Not: Lehçe burada anlatılanlardan ibaret değildir ve olmayacaktır da.

—–

być” (bıç) ile başlayalım.

Ne demiş Shakespeare abimiz, Być albo nie być – oto jest pytanie, yani, olmak ya da olmamak – işte bütün mesele bu.

Evet, doğru anladınız, być Lehçe’de olmak fiilidir. İşte bu olmak fiilinin üzerinden çekimle babam çekimle yapacağız. İngilizce’deki am-is-are işte buraya giriyor.

Zamirleri önce ele almalıyız. Lehçe’de zamirler şu şekilde.

Ben– ja         Biz – my

Sen – ty         Siz – wy

Erkek, Kadın, Hayvan-Bitki ya da Cansız (he she it) – on, ona, ono       Onlar – oni, one

Buradaki Oni ve One’ye dikkat edelim. İksi de onlar demek. Yalnız bir grupta 1000 kişi varsa ve bunların 999 ‘u kadın 1’i erkek ise Oni’yi kullanıyorsunuz. Artık ne kadar önemli olduğumuzu görelim beyler.

Ama 1000 kişinin 1000 i de kadınsa  o zaman One diyebilirsiniz.

 

być  fiilinin geniş zamandaki çekimlerine bakalım,

Önce geniş zaman ve şimdiki zaman için

ja – jestem                             my – jesteśmy

ty – jesteś                               wy – jesteście

on, ona, ono – jest                  oni, one – są

Sonra da gelecek zaman için

ja –będę                           my – będziemy

ty –będziesz                      wy – będziecie

on, ona, ono –będzie         oni, one – będą

I am , you are, he is, she is, it is, we are, they are gibi… okunuşları ise şöyle (yestem, yesteş, yest, yesteşmi, yesteşçe, saaou (bunu duymanız lazım))
I will, you will, he will, she will, it will, we will, they will gibi… okunuşları ise şöyle (bende, bencieş, bencie, benciemi, bencieçe, bendaaou (bunu da duyun iyi olur))

Mesela benim kullanıcı adıma bakın, Jestem Turkiem, yani, Ben Türküm.
Eee tamam, yestemi mestemi anladık da, bu sondaki Turkiem niye Turkiem mi diyorsunuz ? İşte vodkanın zararları bunlar arkadaşlar, gelin onlara da neden böyleler diye bakalım.

być fiilinin haricinde isimleri ya da diğer fiilleri nasıl çekimliyoruz,

 

Ja –     -ę, -am, -em                                                    my –  -my

Ty –    -esz, -isz, -ysz, -asz, -esz                              wy –   -cie

On, ona, ono – -a, -e, ya da ekstra harf koymadan     oni, one –  -ą  (bu güzel şirin mi şirin harfi ekilyorsunuz)

Gidin Polonya’nın krallarına kızın, bu dil neden böyle diye, bana değil. İşte bu abiye kızın mesela kızabiliyorsanız.

Abi dolu geziyor yalnız dikkat edin.

Abi dolu geziyor yalnız dikkat edin.

Yukarıda anlattıklarıma göre mesela bazı fiilleri çekimleyelim.

Dans etmek fiili. Tańczyć .

Ja tańczę (Ben dans ediyorum, ederim)

Ty tańczysz (Sen dans ediyorsun, edersin)

On/Ona/Ono tańczy (O, erkek, kadın, hayvan, (bitki herhalde dans edemez), dans ediyor, eder)

My tańczymy (Biz dans ediyoruz, ederiz)

Wy tańczycie (Siz dans ediyorsunuz, edersiniz)

Oni/One tańczą (Onlar dans ediyorlar, ederler) buradaki o 1000 kişinin 999 kadın 1 erkek olma olayını unutmayın.

İçmek fiili. Pić. Zaten niye geldik Polonya’ya bunu öğrensek yeter diyenler lütfen kurs ücretini kapıya bıraksın.

Ja piję (İçiyorum, içerim)

Ty pijesz (İçiyorsun, içersin)

On/Ona/Ono pije (İçiyor, içer)

My pijemy (İçiyoruz, içeriz)

Wy pijecie (İçiyorsunuz, içersiniz)

Oni/One piją (İçiyorlar, içerler)
Hadi bir de yemek yeme fiilini öğrenelim de, hayata tutunalım. Jeść

Ja jem (yiyorum, yerim)

Ty jesz (yiyorsun, yersin)

On/Ona/Ono je (yiyor, yer)

My Jemy (yiyoruz, yeriz)

Wy Jecie (yiyorsunuz, yersiniz)

Oni/One jedzą (yiyorlar, yerler)

 

Hadi bu da işinize çok yarar bakın, bunu da herkes öğretmez. Sevmek fiili. Kochać . (Zaten erasmus sonucu açıklanır açıklanmaz ilk bunu öğrenen adam tanıyorum)

kocham
kochasz
kocha
kochamy
kochacie
kochają

zamirleri attım, bu saatten sonra ne zamiri, bu fiile kadar gelene. İsteyen koyabilir. Aynı mantık. Anlamlar da aynı şekilde.

Sizin yapacağınız, sözlükten her fiilin orijinalini bulmak ve buna göre çekimlemek. Çekimlerken hangi harfleri attığımı, hangi harfleri eklediğimi şöyle 1 saat çalışsanız, bu işi kaparsınız. 4 fiille hayat geçmez.

 

Bir de unutmadan bizdeki “var” (sahip olma) fiilinin ya da fiilimsi şeyin Lehçe’de nasıl olduğuna bakalım. Yani İngilizce’deki I have olayları.

mam (mam) – bende var, benim var
masz (maş) – sende var, senin var
ma (ma) –  onun var, onda var
mamy (mamı) – bizde var, bizim var
macie (maçe) – sizde var, sizin var
mają (mayon) – onlarda var, onların var

Burda şimdilik öğrenmeniz gereken cümleyi yazıyor ve bu yazıyı bitiriyorum.

“Nie mam pieniędzy, kurw*” yani “bende para yok, sevgili arkadaşım”

Yolda przepraszam, I am alcoholic, one zloty please diyenler için evden çıkmadan muhakkak bu cümleyi yanınıza alın.

 

Sizlere bu yazıyla başarabildiğim kadarıyla Lehçe’de “am is are” nedir, fiiller nasıl kişilere göre çekimlenir, sahip olmak veya “var” nasıl söylenir bunu göstermek istedim.

Teşekkürler.

JestemTurkiem

 

Yorum yapın

Yorum