8 ay önce
1545 Views

Lehçe Dersleri 6. İsmin Hâlleri, Yalın Hâl

Yazar

Merhaba, yaz nasıl gidiyor ?

Polonya tecrübesi olanlar bilir, çok sürmeyecektir Polonya’nın yazı, o yüzden yaza dair yapmak istediğiniz ne varsa biraz acele edin. Gezin, tozun, arkadaşlıkları kuvvetlendirin. Gerçek arkadaşları ne clublarda, ne barlar da bulabilirsiniz. Hiçbiri güzel bir yaz akşamında nehir kenarında bisiklete binerken veya açık havada bir araya geldiğiniz bir mangal partisinde (gençler barbekü diyor) edindiğiniz arkadaşlıklar kadar sağlam olmaz. Fakat bir araya geldiğiniz bu zamanlarda gerçekten sağlam dostluklar kurmak istiyorsanız, Nelson Mandela abimizin bir sözünü hatırlamanız gerekmekte.

Eğer birisiyle anladığı dilden konuşursanız, bu onun aklına gider, ama onun anadilinde konuşursanız bu onun kalbine gider.

Eğer birisiyle anladığı dilden konuşursanız, bu onun aklına gider, ama onun anadilinde konuşursanız bu onun kalbine gider.

Eğer insanların aklından çok kalbine ulaşmak, onlarda iz bırakmak, gerçek dostluklar kurmak istiyorsanız onların dilinde konuşmalısınız. Bir yabancı sizle çat pat Türkçe konuşmaya çalıştığında ne kadar mutlu olduğunuzu hatırlayın. Ona ne kadar çok yardım etmek istediğinizi, aranızda çok kısa bir konuşma dahi geçse, yıllar sonra bile onu hatırladığınızı biliyorum.

İşte bu yüzden, size Lehçe’nin en önemli olayından bahsediyorum. İsmin tüm hâllerinden. İsmin tüm hâllerini ve fiillerin çekiminin nasıl olduğunu bilen bana göre Lehçe’yi büyük oranda bitirmiştir. Zamanla kelimeleri duya duya, göre göre hafızanıza attıkça birgün bir bakmışsınız Lehçe konuşuyor, karşınızdakiyle iletişime geçiyorsunuz. Merak etmeyin, kimse anasının karnında Lehçe öğrenmiyor. Lehçe’nin “are you cola” seviyesinden başlayıp da şimdi bu işin profesörü olduğunu iddia edenler görmediniz mi ?

Neyse, biz başlayalım ismin hâllerine.

Lehçe’de toplamda 7 hâl bulunmakta.

  • Yalın Hâl – Mianownik 
  • -in Hâli (İyelik, Mülkiyet) – Dopełniacz
  • -e Hâli (Yönelme) – Celownik
  • -i Hâli (Belirtme) – Biernik
  • Enstrumental Hâl (Bir araçla, ile) – Narzednik
  • Bir Kimsenin ya da Bir Şeyin Hakkında Bahsedilirken Kullanılan Hâl veya Bulunma Hâli – Miejscownik **
  • Seslenme ve Hitap Hâli – Wołacz ***

** Tamamen fiillere bağlı olan bu hâl iki ayrı kategoride de değerlendirilebilir. Detaylı olarak daha sonra anlatacağım.

*** Bu ne biçim bir isim hâli diyenleri duydum, bunu Agnieszka’lara Piotr’lara sorun benim elimde değil.

 

Bugün sadece 1. hâlden, yani

  • Yalın Hâl – Mianownik

‘den bahsedeceğim. Diğer hâlleri diğer zamanlarda yazacağım. Düzenli takip ederseniz bence güzel olur. Ben de sizler gibi tekrar tekrar öğreniyorum bu mükemmel dili.

 

YALIN HÂL – MIANOWNIK

Bu hâl Lehçe’deki 7 hâlden ilki. İnsanları, nesneleri ve olayları açıklamada kullanılır. Şu sorulara cevap verir:

  • KTO ? (KİM ?)
  • CO ? (NE ?)

Lehçe’deki yalın hâl aşağıdaki durumlarda kullanılır. Genel olarak yazayım, daha sonra kuralları yazacağım. Burada anlamamanız normal.

  • Cümlenin öznesini belirtir.

Gosia pisze książkę. Gosia bir kitap yazıyor. (Gosia burada yâlın hâlde. Çünkü cümlenin öznesi. Evet, aslında bir kadın ismi, fakat bu Lehler özel isimleri dâhi değiştirirler. Çok güzel isimlerden biri olan Mustafa Kemal Atatürk’ü ele alalım. Lehçe’de bu isim duruma göre MustafY KemalA AtaturkA olabilmektedir.)

  • Tek başına bulunan sıfatlarda ve İngilizce’deki “it is” gibi yapılarda kullanılır.

Piotr jest przystojny. – Piotr yakışıklı. (Burada przystojny yalın hâlde)

To jest moja żona. –  Bu benim karım. (This is my wife. İngilizce’deki bu yapı aklınıza gelsin. moja żona burada yalın hâlde.)

 

TEKİL YALIN HÂL

Burası en kolay kısım. Çünkü sözlüğü açıp baktığınız zaman, ismin yalın hâlindeki tekil olanlarını görüyorsunuz.

Her zaman aklınızda tutmanız gereken birşey var. Lehçe’de herşey cinsiyetçilik üzerinedir. Rusça’daki gibi. Almanca’daki gibi. Herşeyin bir kadını bir erkeği bir de orta cinsi vardır. Orta cins derken, nötr diyelim de kafalar karışmasın.

YALIN HÂLDE, İSİMLER İÇİN ÇEKİMLER.

YALIN HÂLDE, TEKİL İSİMLER İÇİN, SON HARFLERİNE GÖRE CİNSİYET SINIFLANDIRMASI VE EKLEMELER.

ń, ś, ść ile biten, genellikle soyut isimler, bakın yukarıda miłość var (aşk) , bunlar dişil oluyorlar. Yukarıda yalın hâldeki tekil isimlerin cinsiyetleri nasıl belirleniyor görmüş oldunuz.

YALIN HÂLDEKİ TEKİL SIFATLAR İÇİN ÇEKİMLEME

YALIN HÂLDE, TEKİL SIFATLAR İÇİN, SON HARFLERİNE GÖRE CİNSİYET SINIFLANDIRMASI VE EKLEMELER.

 

ÇOĞUL YALIN HÂL

Çoğul hâlde, cinsiyete göre çekimlemeler iki guruba ayrılır. İşte bu belki de LEHÇE’NİN EN ZOR, BİZE GÖRE “BU NE ARKADAŞ” DENİLECEK YAPISIDIR.  1. Gurupta Eril kişisel , 2. Grupta Eril canlı , Eril cansız, Dişil ve Nötr yer alır. Bu grupların neyi kapsadığını mutlaka aklınıza yazın.

3

YALIN HÂLDE, ÇOĞUL İSİMLER İÇİN, SON HARFLERİNE GÖRE CİNSİYET SINIFLANDIRMASI VE EKLEMELER.

 

Lehçe sert ve yumuşak sessiz harfler.

 

İsimlerin bitişlerine dikkat edin. Sert sessizlerle biten bu tarz eklerin nasıl değerlendirileceği ve bu isimlerin yalın hâlde nasıl çoğul yapılacağını gösterdim.

İsimlerin bitişlerine dikkat edin. Sert sessizlerle biten bu tarz eklerin nasıl değerlendirileceği ve bu isimlerin yalın hâlde nasıl çoğul yapılacağını gösterdim.

Örnek olarak bir tanesine bakalım. Student Lehçe’de aynı İngilizce’de olduğu gibi öğrenci demektir. Studen-t . T ile bitmiş. tabloda gösterdiği üzere YALIN HÂLDE – ÇOĞUL yapmak için student kelimesi studenci ‘ye dönmelidir. Unutmamalısınız, her zaman studen-t studen-ci olmaz. Studentow olur, studentami olur, olur da olur. Bu sadece YALIN HÂL için geçerli. Yani, şöyle bir soruda yalın hâl kullanılır, “öğrenciler nerede ?” . Gördüğünüz gibi öğrenciler burada yalın hâlde, hiçbir şekilde öğrencilere, öğrencilerde, öğrencilerden, öğrencileri değil.

Tekil ve yalın hâldeki isimlere ve sıfatlara baktık. Sonra çoğul ve yalın hâldeki isimlere baktık. Demek ki, şimdi bir de çoğul ve yalın hâldeki sıfatlara bakmamız lazım.

2

YALIN HÂLDE, ÇOĞUL SIFATLAR İÇİN, SON HARFLERİNE GÖRE CİNSİYET SINIFLANDIRMASI (1.GRUP 2.GRUP) VE EKLEMELER.

Aman aman, bu da ne böyle, hiçbir şey anlamadım demeye gerek yok, panik yok. Anlaşılmayan kısım öncelikle %90 1. grup , 2.grup olayları.  Onu da yukarıda yazdım, tekrar bakarsanız anlayacaksınız. Yine buradan da bir iki örnek alalım , mesela;

yukarıda bitenlerden sonra dedim, fakat bu illa ki son harf olması gerekmiyor.  Yukarıdan alıp aşağı açıklıyorum.

bogaty diye bir sıfat var. Zengin demek. Bunun yalın hâldeki çoğulu, bogaci.

boga-ty -> boga-ci

google translate’e girin. İngilizce-Lehçe çeviriyi ayarlayın.

Önce rich man yazın. Göreceksiniz ki, bogaty człowiek yazacak. Çünkü “man” 1 tane erkek demek.

Sonra da rich people yazın. Göreceksiniz ki, bogaci ludzie yazacak. Çünkü “people” burada çoğul oluyor.

bir diğer sıfat, drogi. Pahallı demek. Bunun yalın hâldeki çoğulu, drogie.

drog-i -> drog-ie

google translate’e girin. İngilizce-Lehçe çeviriyi ayarlayın.

Önce expensive car yazın. Göreceksiniz ki, drogi samochód yazacak. Çünü 1 tane araba.

Sonra da expensive cars yazın. Göreceksiniz ki, drogie samochody yazacak. Çünkü “cars” burada çoğul oluyor.

Bakın arkadaşlar, burada anlattıklarımın hepsi YALIN HÂL.

Türkçe’de EV yalın hâlde, fakat ev kelimesinin başka versiyonları var, bunlar ilkokul bilgisi, anlatmaya bile gerek yok. EV, EVİ, EVE, EVDE, EVDEN. O yüzden mutlaka bu aklınızda bulunsun. Bakın size az önce drogi samochód dedim. Google’a girin, drogi samochód yazın. Şu linkin başlığına bakalım

http://sport.tvp.pl/9052195/kosmicznie-drogi-samochod-dla-cristiano-ronaldo

ne diyor ?

Kosmicznie drogi samochód dla Cristiano Ronaldo.  Astronomik pahallı araba Ronaldo için.

Sizin burada şimdilik ilgilenmeniz gereken kısım sadece drogi samochód. Pahallı araba diyor. Pahallı ARABAYA, ARABAYI, ARABADA, ARABADAN demiyor. ARABA, YALIN HÂL.

 

Evet, Lehçe’de ismin yalın hâli genel olarak böyle.

Umarım yardımcı olabilmişimdir.

JestemTurkiem

Yorum yapın

Yorum

Etiketler:
· · · · · · · · · ·
Kategoriler:
Lehçe